Rijksarchief O-Vl. treft gemeentearchieven hard in hun werking: kerkarchieven

Zoals de meesten al zullen hebben gelezen op de website van het algemeen rijksarchief krijgen de gemeentearchivarissen van O-VL. een harde klap in de buik toegereikt. In de provincie Oost-Vlaanden zijn er heel weinig gemeentearchivarissen en is er geen provinciale archiefconsulent. Gelukkig is er de laatste jaren een kentering en beginnen gemeenten archivarissen aan te werven, met de bedoeling alle gemeentelijk archief goed te bewaren en te ontsluiten, dus gemeentelijk, kerkelijk, bedrijfsarchief, privé-archief en verenigingsarchief. Er bestaan zelfs in veel gemeenten plannen om nieuwe goede depotruimten te ontwikkelen daar men steeds meer het belang gaat inzien van openbaarheid van bestuur en transparantie en erfgoedwerking en wat doet het Rijksarchief nu, ze pakt ons alle kerkarchief af. Het Forum voor kerkelijke archieven zegt zelf dat kerkarchief lokaal moet bewaard blijven, maar het rijksarchief wil zoveel mogelijk voor zichzelf. Ze zien de bewaargevingen van kerkarchief aan Dendermonde en Aalst nu zelfs als een vergissing uit het verleden en zelfs als gemeenten nu afkomen met een goed depot dan nog krijgen ze geen kerkelijk archief meer, het is van het rijksarchief (dit kan ik enkel volgen indien er geen archiefwerking is in de betreffende gemeente)? Kan iemand nog volgen? Ik dacht dat het rijksarchief er was om de gemeentearchivarissen te steunen en niet tegen te werken? Ik mag wel niet veralgemenen want in de provincie West-Vlaanderen steunen ze hun gemeentearchivarissen wel.

Om even de reactie van Jeroen te kaderen, nemen we hier even het bericht over van het Rijksarchief:

Nieuwe kerkarchieven in bewaring gegeven bij het RA te Gent
In de vorige Nieuwsbrief kon u lezen dat het Rijksarchief op 21 oktober 2009 in samenwerking met het Bisdom Gent een nocturne organiseerde omtrent de zorg en bewaring van de kerkarchieven in de provincie Oost-Vlaanderen.
Bij deze gelegenheid werd een oproep gelanceerd om de Oost-Vlaamse kerkarchieven bij het Rijksarchief in bewaring te geven, waarbij een beroep kon gedaan worden op Geert Van Bockstaele voor advies en begeleiding bij de inventarisatie.
Dat deze boodschap niet in dovemansoren is gevallen, blijkt alvast uit de snelle opvolging van aanwinsten sindsdien.
De moderne kerkarchieven van Schelderode, Heilig Kerst en Scheldewindeke werden overgebracht naar het Rijksarchief te Gent, deze van Wanzele, Parike en Huise naar het Rijksarchief te Beveren. Het oud archief van de kerkfabriek en parochie Sint-Martinus van Schelderode – dat al in Gent werd bewaard werd geïntegreerd bij het pas overgedragen archief, zodat het als één geheel ter beschikking staat van de bezoekers. Ook voor het archief van de kerkfabriek en parochie van Heilig Kerst zal een gelijkaardige bewerking worden uitgevoerd.
Het ziet er bovendien naar uit dat dit aanwinstenlijstje de komende maanden alleen maar langer zal worden.
We willen van de gelegenheid gebruik maken om Geert Van Bockstaele en alle vrijwilligers van de kerkfabrieken van harte te bedanken!

Mijn reactie kwam er vooral omdat wij bijna een kerkarchief in bewaring kregen, maar dit gaat nu niet meer door. Wij waren van plan als gemeente over 5 jaar goede depotruimte uit te bouwen voor kerkarchieven als een gunst en hulp naar de kerkfabrieken en onze lokale vorsers, maar we mogen als gemeente onze plannen opbergen in de archiefkelder, want onafhankelijk van het feit of er een efficiënt en goed uitgerust gemeentearchief in de gemeente is of komt, wil het rijksarchief O.-VL. geen kerkarchief meer in een gemeentearchief.

OMG 
Waar zijn we (jij) in godsnaam mee bezig ... ??
Een archief is volgens mij nog steeds geen kleuterklas.

Ik denk dat je duidelijk geen gemeentearchief beheert, anders zou je wel weten waarom dergelijk kwestie mij beroert. Het is maar één klein element maar dit speelt een grote rol in een overheidsarchief om goed te kunnen functioneren en te blijven functioneren.

Jeroen,

Heb je hierover reeds contact opgenomen met Johan Dambruyne (diensthoofd Rijksarchief Beveren) en hem je probleem uitgelegd? Want zoals jij het Rijksarchief beschrijft, ken ik het helemaal niet. En ik ken het RA redelijk goed "van binnen uit". Normaal staat ondersteuning hoog in het vaandel van het hele team van het Rijksarchief en is hun eerste doel om deze op een correcte wijze te bieden en het zou mij dan ook verwonderen mochten ze opzettelijk gemeentearchivarissen willen tegenwerken. Ik interpreteer het bericht van het Rijksarchief dan ook anders: dat het Rijksarchief de mogelijkheid tot het in bewaring geven van kerkarchief in de verf zet, vooral in een gebied met weinig gemeentearchivarissen of onderbemande gemeentearchieven. De archiefvormer beslist altijd zelf of ze hier al dan niet gebruik willen van maken. Het is echter wel mogelijk dat de archiefvormer zelf heeft beslist om naar het Rijksarchief te stappen, omdat het bijvoorbeeld niet de mogelijkheid heeft om te wachten tot het nieuwe archiefdepot van de gemeente klaar is.

Misschien kunnen jullie (de gemeente, de kerkelijke archiefvormer en het Rijksarchief) wel samen tot een oplossing komen.  Mocht het toch niet lukken via het Rijksarchief te Beveren, dan kan je nog altijd je probleem voorleggen aan mevr. Chantal Vancoppenolle (afdelingshoofd Oost-Vlaanderen). Zoals ik haar ken, zal zij zeker samen met jou tot een constructieve oplossing proberen te komen. Alvast succes.

Persoonlijk volg ik wel de interpretatie die Glenn aan het bericht geeft. Daarom dat ik het bericht er ook heb bijgeplaatst te contextualisering. Want context is alles, n'est-ce pas?! Waarschijnlijk is het allemaal niet zo "kwaadaardig" bedoeld als Jeroen het aanvoelt. Het zou zeker niet slecht zijn om even contact op te nemen met Johan Dambruyne in Beveren en in dialoog de juiste toedracht te achterhalen.

Kwaadaardig is het zeker niet en zo heb ik het ook nooit gezien of willen formuleren, maar ik verwacht van een rijksarchief meer steun voor gemeentearchieven in het kader van het formuleren en bepalen van selectierichtlijnen (VVBAD heeft dat nu gedaan), de problematiek van de digitalisering (bovenlokale gemeenschappelijke problemen) en van de archieven van intercommunales, en eigenlijk niet dat men op dezelfde lokale beleidspunten van gemeentearchieven bezig is.

Het woord "tegenwerken" was al te straf geformuleerd, maar het zou beter zijn om vanuit het rijksarchief net projecten op te starten om archief net meer lokaal te gaan en kunnen bewaren, zodat steeds meer gemeenten in Oost-Vlaanderen een archivaris krijgen, dan verdwijnen de huidige archiefproblemen op een betere manier. Als gemeenten hun AR-archieven terugkrijgen van het rijksarchief zullen ze inzien wat voor een rijk archief ze eigenlijk hebben en sneller geneigd zijn iemand aan te werven, want AR-archief lokt veel volk naar de leeszaal en is goed voor de uitstraling van de gemeente.

Deze "frustratie" (ik ben trouwens nog veel te jong om al gefrustreerd te mogen zijn) komt trouwens niet alleen van mijzelf, ze kwam ter sprake op een vergadering met erfgoedvrijwilligers en -professionelen uit de regio Dendermonde. De wil is er echt bij de gemeenten, die beginnen meer en meer het belang in te zien van de goede bewaring van lokaal archief (dankzij wet openbaarheid van bestuur en de organisatie van erfgoeddag), maar waarom moet een deel van het lokaal archief (zonder het kerkarchief kan je de geschiedenis van je gemeente niet in zijn geheel beschrijven) dan toch verdwijnen uit de gemeente, is een vraag van lokale vorsers (veel lokale briefhoofden) en bestuurders. De genealogen dan vragen zich af waarom zij een doopmeter en -peter (periode na AR) moeten gaan opzoeken in het rijksarchief, terwijl ze de burgelijke stand wel in de gemeente kunnen raadplegen, maar daarin geen meter en peter vinden, maar gewoon getuigen van de aangifte bij de burgerlijke stand. Als beiden in het gemeentearchief zouden beschikbaar zijn, zou dit hen heel wat meer gemak verschaffen. Wel logisch zou het zijn als men de kerkarchieven laat in de gemeenten die beschikken over goede archiefdepots, maar men wil geen uitzonderingen maken. De punten die ik aanhaal zijn mij allemaal aangereikt door archiefbezoekers en daarom is kerkarchief een belangrijk punt geworden voor ons.

De discussie komt ook los naar aanleiding van mogelijke erfgoedconvenanten waarbij gemeenten meer willen gaan inzetten op archiefwerking. Bij heemkundige kringen leeft de behoefte aan lokaal archief ter plaatse om hun teksten lokaal in hun gemeentearchief te kunnen opzoeken en dat gemeentearchief gecentraliseerd in de gemeente in combinantie met andere soorten lokale archieven. De heemkundige kringen melden mij echter dat zij via het verbond (R. Ruys) opdracht krijgen om mee te werken aan dit project van het rijksarchief, terwijl de gemeentearchivarissen meestal niet op de hoogte waren en sommige heemkundige kringen eigenlijk niet gewonnen zijn voor dit project, daar ze zelf eigenijk willen dat het lokaal bewaard blijft en beschikbaar.

Het rijksarchief draag ik een warm hart toe, laat daar geen twijfel over bestaan, en zeker zijn algemeen rijksarchivaris die trouwens mijn promotor was tijdens mijn licentie geschiedenis, maar ik was de dag dat ik dit bericht verzond even "gefrustreerd", maar het gaf al aanleiding tot dialoog, want maandag zie ik mevr. Chantal Vancoppenolle al. Mijn reactie was dus zeker geen aanval, maar een lokale kanttekening mij ingegeven door vele lokale stemmen. Want ik ben zelf geen inwoner van Oost-Vlaanderen en heb enkel maar een band met die lokale kerkarchieven door de zorgen/noden die aan mij worden meegedeeld door lokale mensen.

Dank je voor de verdere uitleg. Het is positief dat er dialoog is, en het Rijksarchief zal zeker geïnteresseerd zijn in je feedback. Want als ex-archivaris van het Rijksarchief kan ik uit ervaring zeggen dat het verdomd moeilijk is om van de archiefvormers (of andere archiefinstellingen) goede, gegronde feedback los te krijgen. En deze is juist zo nuttig.

Ik had deze morgen een zeer goed gesprek met mevrouw Vancoppenolle. Ik was wat te veel beïnvloed door lokale mensen en wensen en begrijp nu dat het vooral het bisdom is die de actie rond de kerkarchieven heeft op touw gezet en dat met de beste bedoelingen. Andere knelpunten (zoals actie rond parochieregisters) worden onderzocht en er komen nog interessante gesprekken. Communicatie is alles en het diensthoofd staat daar zeer open voor.