Knack: zeer goede Algemeen Rijksarchivaris in België momenteel

Het is inderdaad erg.
Al was het maar omdat er toch quasi overal goed onderhouden leeszalen zijn, waar het aangenaam toeven is.

Journalisten en clichés, het hoort nu eenmaal samen als archivarissen en stof. 

Als Hollandse dikke nek die veel in Vlaanderen werkt en veel met journalisten kijk ik heel anders naar dit artikel dan de meeste die boven een reactie hebben geplaatst.

Het artikel van Knack is om verschillende redenen bijzonder m.i.:
Een omslagartikel van een groot tijdschrift over archiefonderzoek: in dit geval genealogie.
Door nogal wat archivarissen wordt daar nogal wat lauwtjes over gedaan. Genealogie is voor oude mannetjes etc.
Misschien goed als die archivarissen hun oogjes eens open doen en een bezoekje brengen aan bijv. het NARA.  (Wist u dat de maand oktober in de USA officieel Family History Month is (door de Amerikaanse senaat bepaald) Uit de genealogie zijn al vele prachtige historische publicaties voortgekomen.
Wist u dat zoeken naar je Roots en eigen plaatselijk geschiedenis via Google nr. 1 staat (is sex voorbij)?
Wist u dat het zoeken naar je Roots in de USA, na tuinieren en sport, hobby nr 3 is.
Wees blij dat eindelijk genealogie genoemd wordt in een groot artikel.

Gezien het feit dat er in Vlaanderen bijna geen gedigitaliseerde genealogische bronnen worden
aangeboden door archiefinstellingen kun je veel opmaken. Zie http://geneaknowhow.net
In Nederland is GenLias http://www.genlias.nl een van de meest bezochte overheids websites van land (bekijk statistieken op de site)
Iets meer dan bijvoorbeeld webstek van ADVN die al ruim een jaar in onderhoud is en waar blijkbaar niemand mee zit. Ga naar: http://www.advn.be/
Daarnaast wordt door de Algemeen Rijksarchivaris in Nederland  genealogie als serieus ervaren en is onderdeel van het beleid.

Het is natuurlijk prachtig om schitterende archieven te inventarisseren, maar wat heb je er aan als ze één keer in de honderd jaar worden geraadpleegd. Ik kan daar honderden voorbeelden van noemen
in Belgie en Nederland. Archivarissen die 2 jaar bezig zijn met een inventaris die daarna 50 jaar in de
kast staat en niet worden geraadpleegd.
We zien in Nederland ook een tendens dat genealogen andere (wat moeilijker te raadplegen archieven dan burgerlijke stand en parochieregisters) gaan raadplegen: bijvoorbeeld dorpsgerechten, Hof van Holland en Utrecht, memories van successie, notarisarchieven  etc etc.
Zelf geef ik de cursus Genealogie voor Gevorderden in Utrecht en kan jullie vertellen dat dat zeker niet
de makkelijkste bronnen zijn die aan bod komen.  En waarvoor kennis van paleografie, rechterlijke termen, context inzicht nodig is. Deze cursussen zitten bomvol.
Door Knack is aandacht geschonken aan het fenomeen genealogie in het tijdschrift. Maar ook meer dan in het tijdschrift. Op de website is allerlei informatie te vinden. Er wordt zelfs een DNA kit aangeboden. Dat ben ik nog nooit tegen gekomen in de journalistiek. Het zelfs zo bijzonder dat het vorge week op een congres van onderzoeksjournalisten werd genoemd. En in één adem het beleid van de Vlaamse archiefinstellingen.
Het adagio dat archieven duf, muf en saai zijn wordt door de archiefinstellingen zelf vaak hoog gehouden.
Elk jaar geef ik aan ruim 1500 studenten journalistiek college archiefonderzoek. Een groot deel moet daarna voor een werkstuk archiefonderzoek verrichten. Aan de reacties van de studenten kan ik precies horen bij welke archiefinstelling ze geweest zijn in Nederland. Kan je vertellen dat daar de muffe archivarissen werken (die bijv. genealogie niet als serieus ervaren) en weinig ervaring hebben met het naar buiten brengen van hun mooie werk. Ze hebben een PR van nul en ze schrijven stukken als (het spijt me Tom):

Mhhh ik heb het artikel gisteren eens gelezen en zoveel staat er nu ook weer niet in, toch niet voor archivarissen. Het is eigenlijk eerder een promotekst voor genealogie 

Je begrijpt niet dat het stuk ook voor archivarissen van belang is. En die Smiley aan het eind van je zin laat zien hoe je over genealogie denkt. Slechte zaak.

In de journalistieke wereld wordt archiefonderzoek als belangrijke ervaren. Vorge jaar heb ik in een bomvolle zaal een college en training gegeven op de werldconferentie voor onderzoeksjournalisten.  Mensen van de BBC, China News, CNN ze waren er allemaal. Het spijt me voor Jan Godderis, zij vonden archieven niet muf.
Bekijk anders een de pagina van Het Fonds Pascal Decroos:
http://www.fondspascaldecroos.org/archieven/index.html
of
http://www.fondspascaldecroos.org/organisaties/opleidingen/researchjournalistiek/hennekam/index.html

Archiefinstellingen en archivarissen hebben het beeld wat buitenstaanders van hun hebben in eigen hand. Ze doen daar veel te weinig aan in mijn optiek. Ook in Vlaanderen.

Overigens heeft dat duffe en muffe beeld ook voordelen. Waarom denkt u dat Google een samenwerkingsverband is aangegaan met het NARA  voor het digitaliseren van oude films:
http://video.google.com/nara

Authenticiteit van archieven is een  hot item  momenteel. Maar ook het plaatsen van stukken in de juiste context. U heeft het allemaal gehad in de opleiding archivistiek.

Het artikel van Knack is weer een stapje. Dat de nieuwe Algemene Rijksarchivaris postieve aandacht krijgt is erg belangrijk en niet alleen voor het ARA maar ook voor alle andere archiefinstellingen kan dat uitstraling hebben. Dit soort artikelen worden ook gelezen door politici en beleidsmakers. Ook dat is belangrijk. Bij Het Archiefforum wat ik run zitten onder gebruikers verschillende politici, waaronder één minister. Afgelopen maand hebben zijn meer dan 60 ambtenaren van verschillende ministeries deelnemer geworden. Waarom uit die hoek ineens zoveel weet ik niet, maar
ik zie het als positief. En niet omdat een archiefforum zoals dit van Tom duf, muf en saai is denk ik.


Eric Hennekam

Blijkbaar is er iemand om één of andere reden op zijn tenen getrapt.

Ten gronde heb ik slechts één opmerking: eerlijk gezegd denk ik niet dat genealogie door de huidige generatie nieuwe archivarissen, waartoe ik mezelf reken, negatief bekeken wordt. Aan de universiteit Gent, waar ik studeerde, is (was) dit overigens een oefening in de eerste kandidatuur. Op die manier krijgen heel wat nieuwe historici voeling met genealogie.

En ten slotte een persoonlijke opmerking. Het verrast me aangenaam dat ik als pas afgestudeerd archivaris al een vermelding waard ben.   Al blijkt dan wel dat meneer Hennekam een nogal vertekend beeld van mij heeft. 

- met die tenen valt het heel erg mee hoor. Jullie reageren alleen zo lauw, vandaar dat ik het even dik  en scherp aanzet, om de discussie levendig te houden. Verder probeer ik het Knack artikel in een wat breder perspectief te trekken.
- in de archiefwereld moeten jonge en net afgestudeerde archivarissen veel meer hun stem laten horen en aandacht krijgen. maar ook de studenten archivistiek.
- ik hoop op veel discussie en gedachte uitwisselingen op dit mooie forum.
- heb nog geen enkel beeld van u en zal dat ook niet krijgen via een digitaal forum. En ik hoop u ook niet van mij.


Misschien aardig om dit nog te melden:
Ruim 30 jaar geleden heb ik voor mijn opleiding tot archivaris in Nederland één jaar gewerkt aan de inventarisatie van een archief van een kunstvereniging. Voor zover ik weet is het archief nooit geraadpleegd.
Misschien dat vanuit effectiviteits oogpunt  het maken van een goede plaatsingslijst beter geweest.
 

Enfin, een reactie, aangezien ik ook genoemd wordt in de reactie van Erik.

Over de website van het ADVN ga ik weinig zeggen, behalve dat ik alleen maar kan bevestigen dat het een oud zeer is, dat vrij algemeen bekend is, waar ik vaak op wordt aangesproken (aangezien ik na mijn uren nu eenmaal webdeveloper ben) en ik daar jammergenoeg weinig aan kan doen.
 
Erik trekt een aantal conclusies uit mijn tekst die mij ten zeerste verbazen. Ten eerste suggereer je dat ik negatief denk over genealogie. Straf ... aangezien ik, in samenwerking met een aantal oudere personen, in mijn jeugd de stamboom gemaakt heb van mijn familie. Een aardige stamboom met vele taken en wortels tot in de 14e eeuw. Dat heeft ook ten dele gemotiveerd om archivaris te worden. Het tegendeel afleiden uit een knipoog-smiley is wel erg straf. Enfin, ik moet wel toegeven dat ik in de loop van de jaren wel geleerd heb dat er soorten genealogen zijn. Er zijn er zeer goede die zelfs effectief een bijdrage leveren tot het archivistisch werk en er zijn er echter ook die het niet altijd even nauw nemen met bepaalde deontologie. Ik heb genoeg verhalen gehoord en ook zelf ervaren van mensen die op archiefstukken noteren, een stuk even "lenen" of zelfs boudweg een interessant stuk met een familienaam uit een register scheuren. Toen ik indertijd een vakantiejob deed in een niet nader genoemd gemeentearchief heb ik welgeteld 87 gemiste pagina's teruggevonden in de registers van burgerlijke stand en de parochie. Die personen zullen zeker in de minderheid zijn, maar ze stellen de genealogie, die ik zeker nuttig en bewonderenswaardig vind (ik kan me niet voorstellen ooit iets anders te vinden, dat zou je reinste hypocrisie zijn), dan wel terug in een slecht daglicht bij de archivarissen.

Waarom je mij reactie aanhaalt om een stelling te staven over muffe archivarissen, die weinig ervaring hebben met het promoten van hun werk en een PR van nul is mij evenzeer een raadsel. Ik hoop dat ik allerminst een muffe archivaris ben, met het promoten van mijn werk ben ik iedere week bezig in de leeszaal en of ik een PR van 0 heb, laat ik over aan het oordeel van de vele mensen die ik ontmoet en aan wie ik telkens moet uitleggen wat een archief is, wat ik doe en wat het nut daarvan is. Maar zoals Erik zegt, hopelijk vormt men geen beeld van een ander via een digitaal forum.

Misschien moet ik toch eens toelichten waarover mijn reactie eigenlijk ging, en ik zeg al bij voorbaat sorry Erik... Het artikel werd aangekondigd alsof er in Knack een doorlichting zou verschijnen van de Algemeen Rijksarchivaris. Dan heb ik het vooral over de titel, qua lokvogel kon dat tellen en het is natuurlijk een beproefde journalistiek truuk. Mijn reactie was dus eerder één van ontgoocheling. Niet omdat het artikel over genealogie ging, au contraire, het was een zeer lezenswaardig artikel. Het zal wel waarschijnlijk aan mij liggen, maar ik was toch een beetje ontgoocheld. Een grote reclame voor de archieven vond ik het nu ook weer niet. Zelf heb ik hierboven het stukje dat letterlijk over archief ging geciteerd en als je het mij vraagt wordt er daar niet bepaald positief gesproken, met uitzondering dat Gita Deneckere stelt dat Karel Velle "een zeer goede algemeen rijksarchivaris is". Zoals eerder gezegd ben ik ermee akkoord dat hij een zeer goede keuze was en dat hij op zijn minst al gerealiseerd heeft dat er een nieuw dynamisme op gang is gekomen. Dus of de archieven nu in een positief daglicht worden gesteld in dat artikel durf ik in vraag te stellen, de genealogie daarentegen heeft met dit artikel toch zeker een positiever imago aangemeten gekregen. Als voormalig genealoog (nu kan ik daar jammergenoeg geen tijd meer voor vrijmaken) ben ik dus blij met het artikel, als archivaris vond ik het interssant.

Archieven zijn waarschijnlijk wel een hot topic, veel interessante artikel spruiten voor uit archiefonderzoek (gelukkig maar!), vele journalisten zien ook wel het nut in van archieven en er zullen ook wel een aantal artikelen zijn die archivistiek zijdelings benaderen: zoals deze van genealogie of deze over de oproep over de openbaarheid twee maanden terug (iemand trouwens opgevallen dat er vrij weinig archivarissen opstonden). Maar een artikel over archieven an sich ... ze zijn zeer zeldzaam. En er is nochtans stof genoeg om een artikel over te schrijven, digitale archivering, webarchivering, archiefwet, ... zucht. Daarover wil ik ook wel eens een artikel zien.

Enfin, een internetforum is een broeihaard van misverstanden zeg ik altijd, en ik hoop dat ik er hiermee weer een paar de wereld heb uitgeholpen. En als reactie op Erik's laatste post:
- uw intenties zijn steeds nobel en ik hou van mensen die leven in een discussie brengen
- daar ben ik het volledig mee eens, en eigenlijk valt dat vaak nog goed mee, al is het soms verstandig om als jonge leeuw nog niet te luid brullen.
- daar hoop ik ook op
- cfr. hierboven

Misschien aardig om dit nog te melden:
Ruim 30 jaar geleden heb ik voor mijn opleiding tot archivaris in Nederland één jaar gewerkt aan de inventarisatie van een archief van een kunstvereniging. Voor zover ik weet is het archief nooit geraadpleegd.
Misschien dat vanuit effectiviteits oogpunt  het maken van een goede plaatsingslijst beter geweest.

Daar ben ik het volledig mee eens, vooraleer je aanvangt met de ontsluiting van een archief moet je hieromtrent steeds een efficentie-afweging maken. Je kunt van op voorhand vaak al aanvoelen of een archief veel geconsulteerd zal worden. Een archief als dat van Frans Van der Elst verdiende een degelijke inventaris aangezien deze zowel voor de repressie, als voor het Vlaams-nationale politieke leven na WO2 unieke bronnen biedt. Dat dit een goede inschatting was blijkt uit de aanvraagcijfers. Sinds zijn ontsluiting is het archief op zijn minst door 13 verschillende onderzoekers geconsulteerd. Een kabinetsarchief verdient anderzijds weinig meer dan een plaatsingslijst aangezien de kans dat iemand deze consulteerd eerder klein is en deze anderzijds vaak al goed geordend zijn. Ik volg je dus volledig in je standpunt betreffende efficiënte keuzes.

Ontsluiten moet inderdaad op basis van de efficiëntieafweging.
Dit is de belangrijkste peiler die in de archiefopleiding meegegeven wordt. Dat heb ik toch zo ervaren.

Ook wil ik meegeven dat ik op zijn zachtst gezegd positief sta tegenover genealogie.
De oefening waarover Jan spreekt, heb ik ook gemaakt. En sindsdiens ben ik af en toe terug in 'mijn boom' gekropen.
Dat archivarissen negatief zouden staan tegenover de genealogen (alszijnde amateur-historici, met de nadruk op amateur) behoort in mijn korte ervaring in de archiefwereld tot het verleden. In het Stadsarchief Brugge waar ik mijn stage heb gelopen, zijn het voornamelijk de gedreven genealogen de deel uitmaken van de werkgroep Enter die enorm waardevol werk levert op het gebied van digitalisering. Dit is slechts één voorbeeld.
Genealogen dienen gekoesterd te worden, voor hun onderzoek dat soms van grote historische waarde is, maar ook voor hun gebruik van onze diensten.

Een levendige discussie is teken dat mensen voor hun vak leven.

100 % mee eens. Het goed dat er een België binnen de opleiding aandacht wordt geschonken aan dit model.

 Er wordt te weinig discussie gevoerd of bepaalde handelingen binnen het archiefwezen wel
praktisch en slim zijn. Zeker als je te weinig handen hebt om het vele werk te verrichten.

Tom, die opmerking over pr was niet voor jou bedoeld. Misschien heb ik dat niet zo handig geschreven.
Maar pr voeren in je studiezaal lijkt me communicatief niet zo praktisch (die mensen zijn al binnen en moet je "onderhouden"). Ik bedoelde in mijn bericht de pr naar buiten  gericht op mensen de nooit in een archief zijn geweest.

Karel Velle verdient onzer aller steun in zijn  moeilijke opdracht.

Daar ben ik het volledig mee eens, vooraleer je aanvangt met de ontsluiting van een archief moet je hieromtrent steeds een efficentie-afweging maken. Je kunt van op voorhand vaak al aanvoelen of een archief veel geconsulteerd zal worden. Een archief als dat van Frans Van der Elst verdiende een degelijke inventaris aangezien deze zowel voor de repressie, als voor het Vlaams-nationale politieke leven na WO2 unieke bronnen biedt. Dat dit een goede inschatting was blijkt uit de aanvraagcijfers. Sinds zijn ontsluiting is het archief op zijn minst door 13 verschillende onderzoekers geconsulteerd. Een kabinetsarchief verdient anderzijds weinig meer dan een plaatsingslijst aangezien de kans dat iemand deze consulteerd eerder klein is en deze anderzijds vaak al goed geordend zijn. Ik volg je dus volledig in je standpunt betreffende efficiënte keuzes.

dit is een perfect voorbeeld van hoe je als archivaris het onderzoek beïnvloed: door sommige 'interessante' archieven in detail te gaan inventariseren trek je gewoon weg de aandacht van de onderzoeker. of die nu professioneel of amateur is, men zoekt steeds de gemakkelijkste weg.

Ontsluiten moet inderdaad op basis van de efficiëntieafweging.
Dit is de belangrijkste peiler die in de archiefopleiding meegegeven wordt. Dat heb ik toch zo ervaren.

inderdaad, het is nu mei, de opleiding zit er bijna op en kvoel me wel doordrongen van die wetenschap. Spijtig dat daar bij het begin van de stage weinig de nadruk op werd gelegd: heb zo'n 5 meter archief werkt in +- 3 maand, wat toch eigenlijk bedroevend weinig is (zelfs al is het ancien regime materiaal). Ipv "maak een inventaris" had men de opdracht beter gedefinieerd als "ontsluit zo efficiënt mogelijk". Dat er in mijn stageplaats (Stadsarchief Gent) de laatste jaren enkel door stagairs werd ontsloten zegt wel genoeg zeker?

--

En terwijl ik toch bezig ben, effe commentaar geven op de discussie over genealogisch onderzoek: ook ik heb de bewuste oefening in Gent gevolgd (wie niet?), maar weet dat dit enkel een "oefening" was, voor eindverhandelingen waren stambomen niet gewenst. Dan was het tijd voor het "echte werk". Is dit denigrerend? Misschien. Maar als genealogie niet meer is dan namen en geboortedata opzoeken dan verdient het ook niet meer (dan kan je het ook niet gelijkstellen aan historisch onderzoek). Als je daarentegen een stap verder gaat, op een wetenschappelijk verantwoorde manier de leefwereld van je voorouders onderzoekt, dan ben je gewoon met historisch werk bezig, verlaat je de genealogie. "Een stamboom opzoeken" is het archiefonderzoek dat voor de leek het makkelijkste te begrijpen is, waar hij het meest voeling mee heeft. Het kan een hefboom zijn om meer mensen naar het archief te lokken, maar om ze te houden moet je hen de weg naar het historisch onderzoek tonen.